Innoveren in de energiesector; van denkbeeldige muren naar een geoliede innovatiemachine. Jeroen van Loon, werkend bij Vattenfall Feenstra en verantwoordelijk voor Innovatie en Product Development NL, en Anthony Meyer zu Schlochtern, oprichter en CEO van Innovation Booster, treffen elkaar na een aantal succesvolle samenwerkingen op het hoofdkantoor van Vattenfall. Ze praten bij over hoe het staat met de innovaties in de energiesector. En hoe Jeroen innovatie heeft ingericht binnen Vattenfall.

Hoe lang kennen jullie elkaar al?

Anthony: “Dat is een goede vraag, dat gaat al zo’n 4 jaar terug. Ik weet nog heel goed dat we met het MT in deze kamer een goed eerste gesprek hadden, en dat we een mooie aansluiting hadden gevonden!”


Jeroen: “Ja, daar kwam eigenlijk het eerste traject uit om een nieuw innovatief concept neer te zetten dat los stond van de commodity, elektriciteit en gas. We hebben toen met Innovation Booster en een klein team geëxperimenteerd en kwamen al vrij snel op de energietransitie, nú nog meer een topic dan destijds. Als je huizen gaat isoleren dan heeft dat als voordeel dat je energie gaat besparen, maar dan vindt er minder ventilatie plaats. Toen dachten we, laten we mensen bewust maken van het probleem door middel van huis-klimaat monitoring, in plaats van het ventilatieprobleem op te lossen. Dat concept hebben we toen verder ontwikkeld en onderzocht over een periode van 12 weken met als uitkomst een schets en de eerste hardware leveranciers.”


Anthony: “Dat kwam ooit uit het idee om te kijken of we consumenten niet meer hoeven te laten betalen voor hun energie, maar dat we dat met andere data en soorten van revenue op konden lossen. Toen zijn we gaan onderzoeken of de wens daar al voor was, maar dat bleek nog wel echt een brug te ver.”


Jeroen: “Daarop voortbordurend zijn we alsnog aan de slag gegaan, want het moet wel structureel worden aangepakt; het energiemodel met energietransitie. Deze transitie staat namelijk onder druk en de behoefte groeide om daar invulling aan te geven.”


Wat betekent innovatie voor jou? Wat is jouw innovatie ambitie?

Jeroen: “Voor mij persoonlijk is dat altijd iets gaafs, iets cools waar ook medewerkers heel enthousiast van worden. Vanuit de business bekeken willen we onze purpose ‘fossil free in one generation’ staven met concrete bewijspunten en daarbij de klant helpen om ook echt die stappen te gaan zetten. Wat je nu ziet is dat klanten het nog lastig vinden om een juist besluit te nemen of om een eerste stapje te zetten. Innovatie moet daar een belangrijke driver in worden om dat mogelijk te maken. 


Anthony: “En is dat voor jou een nieuw product of een nieuwe service of kijk je ook naar het businessmodel?”


Jeroen: “We doen tweeledig, het mooiste is wanneer je bestaande producten kunt koppelen aan het huidige businessmodel en daar iets beters van maakt. Dat is bijvoorbeeld een bestaand traject wat we nu doen met een warmtepomp, waarbij we dan de technische kennis van Feenstra en de strategische knowhow van Vattenfall dichterbij elkaar brengen. Dat is echt het koppelen van verschillende, bestaande technologieën tot een betere oplossing en systeem. Een ander mooi voorbeeld daarvan: als bedrijf hadden we geen oplossing voor consumenten zonder dak, toen hebben we een participatie oplossing ontwikkeld. Dus in plaats van zonnepanelen op individuele daken, hebben we gewoon een veld wat wij nu als Vattenfall beschikbaar stellen voor de klant om te participeren. Simpel, en heel efficiënt om klant in aanraking laten komen met verduurzaming.”


Dat klinkt als een hele rits aan verschillende producten, services & business modellen die jullie aanbieden, hoeveel concepten zitten er in de innovatie-funnel? 

Jeroen; “We hebben dit jaar om en nabij 60 concepten behandeld, en op het moment zitten er nu nog 26 in de funnel. En we hebben de 7 belangrijkste concepten gemarkeerd, daar willen we echt voortgang op maken. Die hebben de beste strategische fit en de meeste potentie qua business waarde. Deze 7 krijgen altijd prioriteit.”


Kun je een voorbeeld noemen?

Jeroen: “We zijn bezig met een concept rondom herleidbare energie; weten waar je energie vandaan komt. Dat kan heel goed samengaan met participatie. We hebben een mooi concept ‘Samen in Zon’ waarbij we op locaties zonneparken neerzetten. Klanten krijgen daar, na een investering via een obligatielening, rendement op en hoe langer de klant bij Vattenfall blijft, hoe hoger dat dat rendement is. Tegelijkertijd helpen klanten ons nieuwe duurzame energie te produceren en die zouden we ook weer direct aan de klant kunnen aanbieden. Dit concept gaan we binnenkort via Vattenfall beschikbaar maken en dan krijg je die hele mooie combinatie. Want je kan investeren in je zonnepanelen, maar je kunt er ook je energie uit afnemen. 


Er zijn ook een paar grote uitdagingen voor klanten. Ze krijgen veel informatie dus weten eigenlijk niet meer zo goed wat de beste keuze is. Daarnaast is het vraagstuk altijd: “hoe financier ik dit?” Zelfs met het bekendste product ‘Zonnepanelen’ met een duidelijke terugverdientijd, blijft het voor de klant de keuze om het geld daaraan uit te geven i.p.v. bijvoorbeeld aan een vakantie! Dat is hun goed recht, maar met het huren van zonnepanelen kan iedereen over zonnepanelen beschikken. Waarbij je dan ook, over het algemeen, meer terugkrijgt dan wat je betaalt. Dat zijn natuurlijk mooie modellen waar je over na kunt denken. Hoe kan je het toegankelijk maken om te participeren zonder dat dit gelijk je portemonnee raakt.” 


Vattenfall heeft qua innovatie een grote verandering doorgemaakt ten opzichte een aantal jaren geleden. Kun je schetsen hoe de situatie toen was en wat voor uitdagingen er lagen?

Jeroen: “Ja, dan moeten we terug naar vier jaar geleden. We moesten minimaal vier afdelingen bij elkaar brengen om een team vanuit Vattenfall te formeren. We hebben alle innovatiekracht en al het product management ondergebracht in één afdeling voor Feenstra en Vattenfall bij elkaar. Het is niet het belangrijkste dat we één afdeling hebben maar wel dat er één roadmap en één doel is. Dat helpt enorm qua sturing. Als je ziet dat de strategie verfijnd wordt, is dit weer makkelijker door te voeren in de funnel en daarnaast hebben we met IB het traject gedaan om de governance wat strakker neer te zetten, waardoor we precies weten wat er per fase opgeleverd moet worden en wat van belang is om eerst te testen zonder veel investeringen te doen. Er is controle, begrip, het is heel transparant en je kunt dus bewust keuzes maken. Het gaat gewoon veel sneller.” 


Weet je hoeveel sneller je nu leert? Wat zijn de successen daarvan geweest?

Jeroen: “De grote successen hebben wat langer geduurd maar daar zaten complete juridische vraagstukken aan. Wat je nu wel ziet is dat we bij andere concepten nu veel sneller gaan omdat we een keer door diezelfde pijn zijn gegaan. Dat zijn belangrijke learnings die je gelijk meeneemt in je funnel. Je ziet simpele proposities, vooral met partnerships, die we nu in vier maanden zouden kunnen lanceren, mits de partner snel schakelt. Vroeger duurde dat per definitie minimaal een jaar. Ook hebben we nu vanuit productmanagement en marketing een dedicated team gemaakt om innovaties of nieuwe proposities op de markt te brengen. Daar zit veel van de winst in.” 


Anthony: “Dat is dus ook een stuk organisatiepolitiek die je eruit hebt gehaald.” 


Jeroen: “Ja, we hebben het voor de teams eenvoudiger gemaakt. Onze CEO bepaalt de strategie en deze geeft kracht en focus op innovatie wat weer rechtstreeks wordt vertaald naar onze roadmap. Qua governance zitten alle belanghebbende in de solution board (innovatie committee), dus die oordelen of een idee rijp genoeg is of niet. Hierdoor behaal je ontzettend veel snelheid en winst.” 


Anthony: “En dat helpt ook voor de motivatie denk ik?”


Jeroen: “Ja. Het is nu helder voor de teams en ze weten waaraan gewerkt moet worden. De solution board heeft nog nooit zelf een initiatief hoeven te killen, want 80% is gebaseerd op het advies van het team.” 


Anthony: “Daarmee geef je dus eigenlijk de “power to the people”. Hoe vaak wordt de strategie veranderd en wat doet dat met je funnel? Is dat vervelend of gaat dat juist soepel? 


Jeroen: “We hebben een duidelijke purpose ‘fossil vrij leven in één generatie’ en een basisstrategie, customer intimacy, die staat rotsvast. Verder weten we dat we in bepaalde gedeelten altijd operational excellence moeten nastreven. De strategische richting wordt per anderhalf jaar verfijnd. 


Op innovatie-vlak hadden we drie gebieden waar we mee bezig waren; kunnen onze core-producten elkaar versterken, met name om loyaliteit te bevorderen? Kunnen we binnen het smart home domein of smart living domein initiatieven ontplooien en daar extra producten en service aan te bieden omtrent duurzaamheid? 


Duurzaamheid is nu onze cornerstone! We hebben dan ook bepaald om de andere twee op een lager pitje te zetten. Voor mij was dat een fijne aanpassing want het creëert focus. De huidige purpose motiveert mensen zodanig dat zij het ook gaaf vinden om daar een bijdrage aan te leveren. Ik moet zeggen dat meer focus altijd goed werkt.” 


Anthony: “Je zei net dat in 80% van de gevallen mensen zelf beseffen dat een concept niet moet doorgaan en dat ze dat ook zelf aankondigen. Hoe reageren mensen daarop?”


Jeroen: “Ik vind dat mooi! Het komt eigenlijk voort vanuit de governance en de nieuwe KPI’s die we nadrukkelijk stellen voor de volgende fase. Iedereen is daarop gefocust. Als ze bijvoorbeeld een conversie van vijftig procent moeten halen brengt dit een sfeer naar innovatie die je normaal meer ziet bij operationele afdelingen. Daar wordt bijna dagelijks gemonitord om te kijken of ze een succesvol concept hebben. Ik vind het heel cool als mensen zelf die beslissing durven te nemen. We hebben bijvoorbeeld een moeilijke discussie gehad over het stoppen van een product, wat wél rendabel was maar níet de interne benchmark van Vattenfall haalde. Als dat geen match is moeten we er ook mee stoppen, wat pijnlijk was. Dat zijn de minst leuke gesprekken.” 


Anthony: “We hebben dus een zekere operationele druk op het innovatieproces weten te zetten waardoor die vrijblijvendheid eruit is.” 


Jeroen: “Ja, en zonder de creativiteit te verliezen. Naarmate je in de innovatiefases vooruitgaat, zie je dat het operationele proces veel belangrijker wordt. Je moet gewoon meters maken, er kort op zitten om het goed te monitoren en de KPI’s vaststellen. Als je er zonder KPI’s ingaat dan is het een subjectief oordeel of je verder gaat of niet. Het is lekker dat dat er nu uit is, want het motiveert mensen ook. Als ze niet dichtbij de KPI zitten gaan ze nog even tweaken en een variatie ontwerpen om te kijken of ze het wel kunnen halen. Er komt dus ook veel creativiteit door los.”


Wat verwacht jij dat er gaat veranderen in de energiewereld?

Jeroen: “Ik heb eigenlijk een beetje de leukste en de slechtste rol. Voor mij gaat alles om verandering. We hebben altijd een centraal georganiseerd energielandschap gehad; kolencentrales, windmolens of zonnepanelen produceerden energie voor alle klanten. Nu zie je dat klanten dat zelf gaan produceren en dat ook zelf afnemen. Aan de andere kant vinden groepen klanten het ook gedoe om dat allemaal zelf te doen en vragen om hulp. Er zal dus een rol voor de energieleverancier blijven. 


Enerzijds bevinden we ons in een vrije markt en anderzijds is er nog redelijk wat overheidsbemoeienis om die transitie op gang te helpen. Het doel is heel helder en heel ambitieus maar de weg ernaartoe, de leiding en wie het uiteindelijk gaat betalen nog een stuk minder. Dat zorgt voor onrust maar ook voor kansen en innovatiekracht om de juiste oplossing te vinden. De juiste oplossing is er nog niet en er is nog geen one size fits all. Als je dan gaat innoveren of in de lead bent om nieuwe proposities te ontwikkelen, dan is dat een fantastisch vakgebied. Het is wel beangstigend dat je niet weet hoe je het gaat doen. Waarschijnlijk komen er veel verschillende oplossingen en wordt het veel dynamischer dan het nu is. Daar moeten we ons als bedrijf aan aanpassen. Als innovatieteam loop je daarop vooruit om daar een belangrijke positie als frontrunner in te nemen en de klanten mee te nemen in de transitie.”


Anthony: “Dit zeg je vanuit het vakgebied van energieleverancier. Jij bent natuurlijk ook een innovator. Wat heb je de afgelopen jaren in het vakgebied van innovatie zien gebeuren?”


Jeroen: “Ik zag innovatie altijd als iets heel cools en ik heb dan ook veel gesproken met startups. Nu hoor je toch wat vaker het realistische verhaal. Innovatie is gewoon hard werken en het is echt een numbers game! Je moet innoveren met discipline. Er wordt veel gesproken over inrichting en ophanging. Volgens mij is dat van minder belang, zolang je een goede groep mensen hebt. De manier van werken is vooral van belang. Doe het met toegewijde mensen want dagdagelijks werk is in onze context altijd leidend en heeft de prioriteit. Maak transparant wat het team doet, zodat innovatie niet iets is wat af en toe opduikt maar echt meer tot bloei komt.”


Anthony: “Dus eigenlijk is dat hetzelfde als de deltawerken hier in Nederland. In Nederland zijn de dijken losgezet van de overheid, want het moet gewoon gebeuren. Is het vergelijkbaar met hoe het bij jullie gaat?”


Jeroen: “Ja, en ik vind het heel prettig dat we bij Vattenfall Nederland hebben gekozen voor een model binnen de bestaande units met een duidelijke link naar de marketingteams. Dat werkt hier, maar bij andere bedrijven kan het anders werken. Het model waarin je volledig op afstand staat, daar geloof ik niet zo in. Uiteindelijk moet innovatie wel bijdragen aan wat je bedrijf doet, want het zit wel in de kern. Als je echt op afstand staat, kan je alleen maar spin outs of spin-offs krijgen. Volgens mij draag je dan niet bij aan het bedrijf en in ons geval aan de purpose. Het is wel mooi dat dat hier zo duidelijk gekoppeld is en dat die extra focus in de strategie ook zeker helpt. Uiteindelijk is het ook wel onze opdracht om die purpose in de toekomst te verwezenlijken. Die integratie helpt mij. Ik zie dat veelvuldig terugkomen in andere cases die ik bekijk. 


Hoe definieer jij succes? Wanneer ‘pop jij de champagne’? 

Jeroen: “Haha. Blauw als ik ben, is dat toch wanneer de KPI’s behaald worden. Nee, toch vooral als mensen trots zijn. Er is niks leukers dan de kleine geluksmomentjes. We hebben nu een traject waar we van uitdaging naar uitdaging gaan en elke keer worden mensen weer gelukkig als die uitdagingen overwonnen worden. Je ziet dan trots en er is weer energie voor de volgende. De tractie op hoe dingen worden afgehandeld en op welke snelheid, daar voel ik zelf het meest voor. Ik ben natuurlijk het meest trots als het product live staat en alles doet wat het moet doen.” 


Anthony: “Dus resultaten en excitement!” 


Jeroen: “Inderdaad resultaten en excitement. En dus vooral trots op de medewerkers. Als je ziet dat ze er voor zijn gegaan en het ook realiseren. Bij kleine activiteiten kan je al zien dat het kan gaan bloeien! Maar aan de andere kant, ik kan heel veel lachen en vieren, maar ik moet ook echt 3 keer per jaar echt goed chagrijnig zijn want anders werk ik ook niet meer op het scherpst van de snede. En je moet ambitieuze doelstellingen hebben, eigenlijk ook zo ambitieus dat je ze niet kunt halen. Als je ze dan wel haalt, heb je voor jezelf tenminste het cirkeltje rond.” 


We kennen allemaal ‘the war on talent’; waar heb jij talent voor nodig? 

Jeroen: “Talenten en jonge mensen zijn altijd goed om erbij te hebben. Volgens mij hebben zij een andere kijk op duurzaamheid, op de energiewereld, op hoe de wereld digitaal werkt. Het schudt de boel weer lekker op. Ik denk dat ze veel meer passie hebben voor duurzaamheid dan wellicht de huidige generatie bij Vattenfall.” 


Anthony: “Hoe zorg jij ervoor, dat wanneer die jongeren dit gebouw, Hoekenrode, binnenstappen zij hun frisheid kunnen behouden?”


Jeroen: “Bij innovatie zitten andere personen dan bij een customer serviceafdeling bijvoorbeeld. We zijn veel buiten bij klanten, cafés, web sessies, heel veel onderzoeken, heel veel bij partners en daar moeten de jonge talenten veel in mee gaan. En iedereen die binnenkomt moet zoveel mogelijk zijn eigen mening behouden voordat je helemaal geadopteerd bent in de cultuur uiteindelijk. Dat is soms lastig, dat zie ik bij alle nieuwkomers, hoe langer je dat kunt vasthouden, hoe beter het is.” 


Wat heeft zo’n talent dan in zijn mars? Waar ben je buiten digitale, frisse blikken naar opzoek?

Jeroen: “Intern hebben we een stabiele basis maar vooral in validatie, probleem validatie, solution validatie, zoeken we nog wel eens hulp. Juist op dat vakgebied zou ik jonge talenten verwachten. Ook in de groei van digitale oplossingen die we willen creëren. Om daar met de nieuwe growth hacking technieken de link te leggen tussen propositie, product en marketing, kan iemand fris van buiten of een andere branche juist enorm bij helpen.” 


Wat brengt Vattenfall de jongeren?

Jeroen: “Vattenfall wil Nederland een stukje duurzamer maken. Als dat ook jouw ambitie is, krijg je daar bij Vattenfall een enorme kans voor! En ik denk dat Vattenfall vooral nog steeds een hele sociale en goede werkgever is waar heel veel kansen zijn en doorgroeimogelijkheden. En veel verandering dus je hoeft je ook niet te vervelen de eerste paar jaren. Je kunt iets moois neerzetten en een duurzame toekomst voor Vattenfall, en dus ook Nederland.” 


Wat willen jullie de lezers nog meegeven als afsluiting?

Anthony: “Een observatie die ik nu doe is, en waarvan ik het heel mooi vind dat wij als Innovation Booster er aan mee mogen werken, dat naast het feit dat de governance en het team netjes zijn opgezet, het heel gaaf is hoe jullie op een gestructureerde en gedisciplineerde wijze aan het innoveren zijn. Er zit echt een rode draad en ritmiek door het jaar heen, dat vind ik heel bijzonder. 4 jaar geleden stond dit er nog niet en hoe het er nu aan toe gaat, vind ik gewoon heel gaaf! Dat is echt een compliment.”


Jeroen: “Dat is ook een compliment naar jullie met de trajecten voor validatie en het ontwerpen en implementeren van de governance, dat waren voor mij hele vruchtbare samenwerkingen. In de toekomst komt er vast nog veel meer uit en het heeft mijn leven ook een stuk makkelijker gemaakt 😊.”


Geïnspireerd?

Bel een Booster